Inleiding:

Wat bezielt een mens om op zoek te gaan naar zijn voorouders.

Waar komt de naam Pellemans vandaan en wat is de betekenis van die naam?
Dat was de eerste vraag die me intrigeerde en toen ik er de tijd voor had om die uit te zoeken ben ik omstreeks 1980 begonnen aan mijn speurtocht in de archieven.

Zijn al deze mensen nakomelingen van eenzelfde persoon?
Dat was een tweede vraag welke later mee begon te spelen. Vooral omdat mijn oom Jean me ooit verteld had, dat hij bij Pellemans in Valkenswaard een man had gezien die sprekend op zijn eigen oudste zoon Henri geleek. Er wonen in Nederland niet zo erg veel mensen met die achternaam. Aangezien de jongste telgen uit dit geslacht niet allemaal bij mij bekend zijn, schat ik het aantal op maximaal 200. Dankzij onderzoek van het Meertens Instituut is nu te zien, hoeveel mensen met de achternaam Pellemans er in 2007 per gemeente in Nederland woonden. Het resultaat is hier te zien.

In de eerste vier jaar ben ik door veel speurwerk en met medewerking van andere mensen die in het geslacht Pellemans geïnteresseerd waren een heel eind gekomen. Het toeval wilde dat ik bovendien op een document stuitte van de heer Swane, een vorser naar molenaarsgeslachten in Brabant. De waarschuwing gegevens van hem vooral goed te verifiëren in de genoemde bronnen heb ik ter harte genomen en ik heb helaas moeten constateren dat inderdaad niet al zijn aannames gerechtvaardigd waren.

Van 1984 tot 1998 was ik niet in de mogelijkheid mijn onderzoek voort te zetten. Met de komst van de computer en het internet kreeg het onderzoek een nieuwe impuls en een en ander heeft geleid tot het resultaat dat u in deze genealogie kunt aantreffen.

Terug naar die Eerste vraag: waar komt de naam Pellemans vandaan? Hierover zijn meerdere theorieën opgetekend. De volgende zijn mij bekend:

  1. Prof F. de Brabandere (Brugge) verklaart de naam Pellemans in zijn magistrale "Verklarend woordenboek van Belgische en Noord-Franse familienamen, deel II" als variant van Peleman(s): afkomstig van Peel of van de Peel.
  2. In de enceclopedie van namen van A.Huizinga (Strengholt uitgeverij, Amsterdam) lezen we dat de namen met de uitgang mans veelal patronimika zijn welke speciaal in Noord Brabant voorkomen. Hij verklaart de naam Pellemans als afgeleid van de naam Pelle.
  3. In "Origines des noms de famille en Belgique" van Albert Carnoy (Editions Universitas, Louvain 1953) wordt de naam in verband gebracht met Pellen, <"étoffe bariolée> (Bontstof). Wellicht dezelfde stof in Zuid Holland gebruikt voor het kleed dat een doodskist afdekte, welk kleed Pelle genaamd was. (Waarschijnlijk een zware zwarte velours.)
Ik neem de vrijheid om het met geen van deze verklaringen eens te zijn, maar een eigen uitleg te geven. Het blijft natuurlijk speculatief er een uitspraak over te doen, maar het is opvallend dat de naam in de zeventiende eeuw op meerdere plaatsen in oost Brabant en Belgisch Limburg opduikt en wel altijd in verband met de uitoefening van het beroep van molenaar door de betrokkene. Nu kunnen we in de encyclopedie vinden dat een pelmolen een bepaald soort molen is en ik ga uit van de veronderstelling dat de bedienaar van de pelmolen Pellemans werd genoemd. Later werd dit net als Kuipers, Slachter en Smid een achternaam.

Het antwoord op de tweede vraag kan, vooralsnog voorzichtig, beaamd worden. Alle mij bekende, in Nederland levende personen met de naam Pellemans zijn nazaten van Delis Lenders, die op 6 oktober 1680 in Budel trouwde met Andrea Driesen Schrijvers. De stam van Jacob Matthijssen uit Maarheeze, waar de heer Swane zoveel gegevens over verzamelde lijkt in de mannelijke lijn in de eerste helft van de negentiende eeuw te zijn uitgestorven, hoewel het niet onmogelijk is dat er bijvoorbeeld in België toch nog nazaten in leven zijn.

Als je dan eenmaal zo bezig bent, en je maakt ook de kwartierstaat, dan komt wellicht ook de familie van moeder in de interessesfeer. Karl Theodor Weijden geboren in Cornelis-Münster omstreeks 1760 was de zoon van Matthijs Joseph Weijden en Anna Elisabeth Wevers en de stamvader van de familie Weijden in de omgeving van Kerkrade. Naar de oorsprong van al de duitse personen in deze stam is nog niet gezocht. Wellicht komt dat er ook nog ooit van.

De stamboom is een kapstok en de verhalen die daar aan gehangen kunnen worden maken het tot een familiegeschiedenis. Het verhaal gaat door; de geschiedenis is nooit af en daarom roep ik eenieder die iets kan bijdragen aan het verhaal op om contact met mij op te nemen.

Terug naar de Inhoudsopgave